Bijgewerkt op 7 oktober 2026. In een eerdere versie stond dat schepen altijd AIS uitzenden; dat klopt niet en is gecorrigeerd.
AIS (Automatic Identification System) is een systeem waarmee schepen automatisch hun identiteit, positie, koers en snelheid uitzenden via de marifoonband. Andere schepen, verkeersposten op de wal en ontvangers van trackingwebsites vangen die berichten op. Grote beroepsschepen zijn verplicht om AIS te hebben en aan te houden, maar niet elk schip zendt altijd uit: kleine boten hoeven vaak geen AIS te hebben, en een kapitein mag het om veiligheidsredenen uitzetten.
Wat zendt een schip via AIS uit?
Een AIS-zender stuurt twee soorten gegevens:
- Bewegingsgegevens: positie (uit de GPS van het schip), snelheid, koers en de status, zoals varend of voor anker. Een beroepsschip met een klasse A-zender stuurt deze varend elke 2 tot 10 seconden en voor anker ongeveer elke 3 minuten.
- Schip- en reisgegevens: naam, MMSI-nummer, IMO-nummer, roepnaam, scheepstype, afmetingen, diepgang, bestemming en verwachte aankomsttijd. Klasse A-zenders sturen deze ongeveer elke 6 minuten.
Belangrijk om te weten: bestemming, aankomsttijd en diepgang voert de bemanning zelf in. Die gegevens zijn daarom minder betrouwbaar dan de positie, die automatisch uit de GPS komt. Wat de nummers betekenen, lees je in MMSI, IMO en roepnaam uitgelegd.
Klasse A en klasse B
Er zijn twee soorten AIS-zenders. Klasse A is voorgeschreven voor schepen met een AIS-plicht en zendt vaker en met meer vermogen. Klasse B is bedoeld voor kleinere schepen, zoals jachten. Een klasse B-zender meldt zich minder vaak en heeft een kleiner bereik, waardoor zulke schepen minder goed op publieke kaarten verschijnen.
Welke schepen moeten AIS hebben?
| Waar | Wie moet AIS hebben | Regel |
|---|---|---|
| Zeevaart, wereldwijd | Schepen vanaf 300 brutoton op internationale reizen, vrachtschepen vanaf 500 brutoton, alle passagiersschepen | SOLAS hoofdstuk V, regel 19 (IMO) |
| Visserij, EU | Vissersschepen langer dan 15 meter | Richtlijn 2009/17/EG |
| Nederlandse binnenwateren | Beroepsvaart vanaf CEMT-klasse I en recreatievaartuigen langer dan 20 meter, sinds 2016 | Binnenvaartpolitiereglement (Rijkswaterstaat) |
Waarom zenden schepen AIS uit?
- Aanvaringen voorkomen: op het scherm aan boord ziet de bemanning naam, koers en snelheid van schepen in de buurt, ook achter een bocht of in mist.
- Verkeersbegeleiding: verkeersposten op de wal volgen het scheepvaartverkeer in drukke vaargebieden en havens.
- Hulp bij nood: hulpdiensten zien sneller waar een schip is en welke schepen in de buurt kunnen helpen.
Wanneer zendt een schip geen AIS uit?
De IMO-richtlijnen staan toe dat de kapitein AIS uitzet als hij vindt dat uitzenden de veiligheid of beveiliging van het schip in gevaar brengt, bijvoorbeeld bij dreiging van piraterij. Daarnaast komen defecten voor, en veel kleine schepen hebben helemaal geen AIS omdat het voor hen niet verplicht is. Op een kaart kan een schip ook ontbreken omdat het buiten het bereik van de ontvangers vaart. Dat lees je in Waarom zie ik een schip niet op de kaart?
AIS is geen radar
Bij AIS zendt het schip zelf zijn gegevens uit. Een radar aan boord werkt omgekeerd: die zendt radiogolven uit en ziet de echo’s van alles in de omgeving, ook van schepen zonder AIS, boeien en de kust. Daarom gebruiken schepen beide. Websites die “schepenradar” of “scheepsradar” heten, tonen in werkelijkheid AIS-posities. Hoe zo’n online kaart werkt, staat in Hoe werkt een schepenradar?
Hoe ver reikt een AIS-signaal?
AIS werkt via VHF-radio. Volgens de IMO ligt het normale bereik tussen schepen rond de 20 tot 30 zeemijl. Ontvangers op land vangen signalen langs de kust op; verder op zee komen posities via satellieten binnen. Op een gratis publieke kaart is de dekking op open zee daardoor beperkter dan langs de kust.
Bekijk de schepen die nu uitzenden op de live kaart. Let op: publieke AIS-kaarten zijn bedoeld als informatie, niet om op te navigeren.
Bronnen
- IMO, Resolutie A.1106(29): richtlijnen voor het gebruik van AIS aan boord (AIS-plicht, bereik, uitzetten van AIS, handmatig ingevoerde reisgegevens).
- US Coast Guard Navigation Center, Class A AIS Position Report (rapportage-intervallen).
- Rijkswaterstaat, AIS: verkeersinformatie scheepvaart (AIS-plicht binnenwateren).
- Richtlijn 2009/17/EG (AIS voor vissersschepen langer dan 15 meter).